Zabytkowy suwenir: "Seebad Swinemünde Strand am Kurhaus" kolekcjoenrska filiżanka pamiątkowa z I połowy XX wieku
Prezentowany w naszym sklepie z antykami zabytkowy suwenir stanowi wyjątkowy przykład pamiątkarskiej porcelany z pierwszej połowy XX wieku, upamiętniającej niemieckie Świnoujście (Swinemünde).
Filiżanka typu mocca z widokiem plaży i Domu Zdrojowego wyróżnia się perłową poświatą zewnętrznej powierzchni oraz kunsztownym złoceniem wnętrza wykonanym 24-karatowym złotem. Wysoki poziom wykonania dekoracji, precyzyjne odwzorowanie architektoniczne oraz ciekawa forma sprawiają, że obiekt ten stanowi cenny artefakt dokumentujący historię regionu oraz tradycję europejskiej porcelany pamiątkowej.
Historia i kontekst kulturowy pamiątki z nad morza
Prezentowana filiżanka mocca z niemieckim napisem "Seebad Swinemünde Strand am Kurhaus" (tł.Kąpielisko Świnoujście Plaża przy Domu Zdrojowym) pochodzi z okresu, gdy Świnoujście znajdowało się w granicach Niemiec, czyli sprzed 1945 roku. Miasto oficjalnie uzyskało status kurortu nadmorskiego już w 1824 roku, co zapoczątkowało rozwój infrastruktury turystycznej i uzdrowiskowej w tym regionie. Pierwszy sezon w kąpielisku morskim otwarto właśnie w 1824 roku, a decyzję o utworzeniu tam kąpieliska podjęły władze rejencji szczecińskiej.
Produkcja pamiątkowej porcelany przeżywała swój rozkwit w okresie od lat 90. XIX wieku do lat 30. XX wieku, co określano jako "Złoty Wiek" tej gałęzi rzemiosła artystycznego. Tradycja zdobienia porcelany widokami popularnych miejsc turystycznych sięga XVIII wieku, gdy Josiah Wedgwood rozpoczął produkcję naczyń z wizerunkami miejsc, których większość ludzi prawdopodobnie nigdy nie odwiedziła, ale które odpowiadały romantycznemu duchowi epoki. W Niemczech produkcja porcelany pamiątkowej rozwinęła się szczególnie w XIX i na początku XX wieku, kiedy popularne kurorty, takie jak Świnoujście, przyciągały licznych turystów.
Fakt, że napis na filiżance jest w języku niemieckim, potwierdza jej pochodzenie z okresu, gdy Świnoujście (wówczas Swinemünde) było niemieckim miastem. Niemiecka nazwa funkcjonowała oficjalnie do 1945 roku, kiedy to w wyniku ustaleń po II wojnie światowej miasto przyłączono do Polski. Nieobecność sygnatury producenta jest charakterystyczna dla wielu pamiątkowych wyrobów porcelanowych z tego okresu, szczególnie tych tworzonych w mniejszych manufakturach.
Analiza artystyczna i techniczna
Filiżanka typu mocca o wysokości 4 cm i średnicy około 6,5 cm wraz z dobieranym spodkiem o średnicy 12 cm prezentuje klasyczną formę, charakterystyczną dla przedwojennej porcelany niemieckiej. Korpus filiżanki jest cylindryczny, prosty, co pozwala na optymalne wyeksponowanie dekoracyjnego widoku.
Najważniejszym elementem dekoracyjnym jest panorama plaży i Domu Zdrojowego w Świnoujściu, wykonana techniką wysokogatunkowej kalkomanii, ręcznie podmalowanej. Kalkomania ta przedstawia charakterystyczny budynek Domu Zdrojowego, plażę z koszami plażowymi oraz fragment wybrzeża, co stanowi klasyczny motyw kurortowy popularny w pamiątkach z nadmorskich miejscowości. Kolorystyka utrzymana jest w stonowanych, pastelowych barwach - błękitach, zieleniach i brązach, co było typowe dla ówczesnych dekoracji porcelanowych.
Szczególną uwagę zwraca perłowa poświata okalająca widok na zewnętrznej części filiżanki. Ten efekt, uzyskiwany poprzez dodanie specjalnych składników do szkliwa, nadaje porcelanie elegancki, iryzujący wygląd, który zmienia się w zależności od kąta padania światła. Technika ta była popularna w europejskiej porcelanie dekoracyjnej z początku XX wieku i świadczy o wysokiej jakości wykonania.
Wnętrze filiżanki zostało pokryte 24-karatowym złotem, co stanowi nie tylko element dekoracyjny, ale również podnosi wartość i prestiż obiektu. Złocenie ceramiki wymagało specjalistycznych umiejętności - złoto w formie płynnej było nakładane pędzlem, a następnie wypalane w odpowiedniej temperaturze, aby uzyskać trwałe połączenie z powierzchnią porcelany.
Spodek, choć dobierany, harmonizuje z filiżanką dzięki podobnemu zdobieniu - złoconym brzegom i delikatnemu ornamentowi, który uzupełnia całość kompozycji.
Dom Zdrojowy w Świnoujściu - historia i znaczenie
Dom Zdrojowy (Kurhaus) w Świnoujściu został wybudowany w latach 1825-1826 w pobliżu nabrzeża portowego, co stanowiło kluczowy element rozwoju miasta jako uzdrowiska. Budowa tego obiektu była bezpośrednio związana z rozwojem funkcji uzdrowiskowej Świnoujścia i stanowiła centralny punkt kompozycji przestrzennej Parku Zdrojowego.
Park Zdrojowy, zaprojektowany przez Petera Josepha Lennè, królewskiego ogrodnika z Berlina, został założony w 1827 roku i stanowił naturalną granicę między centrum miasta a dzielnicą uzdrowiskową. W kwietniu 1827 roku przybyło do Świnoujścia 1560 sadzonek drzew i krzewów z Sanssouci, które posadzono w okolicy Domu Zdrojowego.
Dom Zdrojowy był centralnym punktem życia towarzyskiego i kulturalnego kurortu. W jego pobliżu organizowano liczne wydarzenia, koncerty, a także zabiegi lecznicze. Wizerunek tego budynku na pamiątkowych przedmiotach, takich jak prezentowana filiżanka, był nie tylko elementem dekoracyjnym, ale również symbolem prestiżu kurortu. Na zachowanych pocztówkach z początku XX wieku można zobaczyć podobne widoki Domu Zdrojowego i plaży, co potwierdza popularność tego motywu wśród turystów.
W okresie przedwojennym Świnoujście było niezwykle popularnym kurortem, odwiedzanym rocznie przez 20-50 tysięcy turystów i kuracjuszy, przy liczbie mieszkańców wynoszącej około 12 tysięcy. Miasto odwiedzała artystokracja, nawet królowie i królowe, co znacznie podnosiło jego prestiż. Miało tam również miejsce spotkanie rosyjskiego cara Mikołaja II z niemieckim cesarzem Wilhelmem II.
Wartość kolekcjonerska i historyczna
Prezentowana filiżanka mocca "Seebad Swinemünde Strand am Kurhaus" stanowi rzadki artefakt o dużej wartości dla kolekcjonerów porcelany pamiątkowej oraz historyków regionalnych.
Mimo braku sygnatury producenta, datowanie przypada bezsrzecznie na pierwszą połowę XX wieku i jest uzasadnione zarówno względami historycznymi, jak i cechami stylistycznymi obiektu.
Stan zachowania obiektu można określić jako dobry, z minimalnym pęknięciem na górnym rancie filiżanki. Spodek, choć dobierany, doskonale komponuje się z filiżanką, tworząc harmonijny zestaw. Tego typu komplety porcelanowe z przedwojennego Świnoujścia są rzadko spotykane na rynku antykwarycznym, co dodatkowo podnosi wartość prezentowanego obiektu.
Wartość historyczna filiżanki wynika przede wszystkim z jej funkcji dokumentacyjnej - obrazuje ona nie tylko wygląd przedwojennego Świnoujścia, ale również stanowi świadectwo kultury materialnej niemieckiego okresu w historii miasta.
Dla lokalnych historyków i muzealników taki obiekt może stanowić cenne źródło informacji o wyglądzie kurortu oraz o tradycji pamiątkarskiej początku XX wieku.
Nasz numer magazynowy SM269
